Σημείωση προς τον αναγνώστη
Το άρθρο αυτό είναι το Μέρος 4 από μια σειρά 7 άρθρων για την εξέλιξη της γνώσης και της σκέψης.
Στα προηγούμενα μέρη είδαμε πώς μάθαμε να ψάχνουμε, πώς μάθαμε να κρίνουμε και πώς, στα social media, αρχίσαμε να καταναλώνουμε πληροφορία παθητικά. Εδώ περνάμε στο επόμενο βήμα: τη στιγμή που η αναζήτηση αντικαταστάθηκε από την άμεση απάντηση.
Εισαγωγή
Την πρώτη φορά που χρησιμοποίησες ένα εργαλείο AI, πιθανότατα τη θυμάσαι.
Όχι γιατί ήταν δύσκολο. Αλλά γιατί ήταν ανησυχητικά εύκολο.
Έγραψες μια ερώτηση και πήρες απάντηση. Όχι λίστα αποτελεσμάτων. Όχι διαφορετικές πηγές. Όχι επιλογές. Ένα έτοιμο, δομημένο κείμενο. Με αρχή, μέση και τέλος.
Και κάπου εκεί, χωρίς να το συνειδητοποιήσεις, άλλαξε κάτι θεμελιώδες.
Από το «ψάχνω» στο «ρώτα το»
Μέχρι εκείνη τη στιγμή, ακόμα και στα social media, η πληροφορία ερχόταν αποσπασματικά. Έπρεπε να τη συνδέσεις. Να τη σκεφτείς. Να τη βάλεις σε σειρά.
Με το AI εμφανίστηκε κάτι εντελώς νέο: η αίσθηση ότι κάποιος ξέρει και απαντά για εσένα.
- Δε χρειάστηκε πια να διαβάσεις πολλά πράγματα.
- Δε χρειάστηκε να συνδυάσεις απόψεις.
- Δε χρειάστηκε να κουραστείς.
Αρκούσε να ρωτήσεις.
Και αυτή η μετάβαση δεν ήταν απλώς τεχνολογική. Ήταν ψυχολογική.
Η πρώτη απάντηση ως τελική αλήθεια
Το πιο ύπουλο σημείο δεν είναι η ταχύτητα. Είναι η πληρότητα. Η απάντηση μοιάζει ολοκληρωμένη. Λογική. Καλογραμμένη. Δεν αφήνει κενά. Δεν σε προκαλεί να συνεχίσεις. Δεν σου ζητά να αμφιβάλεις. Για πρώτη φορά, η πρώτη απάντηση μοιάζει αρκετή. Και όταν η πρώτη απάντηση είναι αρκετή, η διαδικασία σταματά εκεί.
Όταν η αμφιβολία μοιάζει περιττή
Στο Google, η αμφιβολία ήταν μέρος της διαδικασίας. Έβλεπες πολλά αποτελέσματα, διαφορετικές φωνές, αντικρουόμενες απόψεις. Η σκέψη ενεργοποιούνταν από μόνη της. Στο AI, η αμφιβολία αρχίζει να μοιάζει περιττή.
Γιατί να ελέγξεις κάτι που στέκει; Γιατί να ψάξεις αλλού, όταν η απάντηση είναι ήδη εκεί; Δεν είναι ότι εμπιστεύεσαι συνειδητά. Είναι ότι δεν βρίσκεις λόγο να μην εμπιστευτείς. Και αυτή η απουσία λόγου είναι το πιο επικίνδυνο σημείο.
Η άνεση της ανάθεσης
Σιγά σιγά, το AI παύει να είναι εργαλείο. Γίνεται συνήθεια.
- Ρωτάς για πληροφορίες.
- Ρωτάς για ιδέες.
- Ρωτάς για δομή.
- Ρωτάς για συμπεράσματα.
Όχι επειδή δεν μπορείς να τα κάνεις μόνος σου. Αλλά επειδή είναι πιο εύκολο να μην το κάνεις. Η σκέψη δεν αφαιρείται. Αναβάλλεται.
Το σημείο που δεν φαίνεται το λάθος
Κάποια στιγμή, εμφανίζεται το πρώτο λάθος. Όχι εμφανές. Όχι κραυγαλέο. Ένα μικρό λάθος. Μια λεπτομέρεια. Μια ανακρίβεια. Και δεν το βλέπεις. Όχι επειδή κρύβεται. Αλλά επειδή δεν έχεις λόγο να το ψάξεις. Αν δεν ξέρεις τι να ελέγξεις, δεν μπορείς να καταλάβεις ότι κάτι δεν πάει καλά.
Η απάντηση δεν φωνάζει ότι είναι λάθος. Απλώς συνεχίζει να μοιάζει σωστή.
«Το είπε το AI»
Κάπου εδώ γεννιέται μια φράση που ακούμε όλο και συχνότερα.
«Το είπε το AI.»
Όχι ως πρόταση. Ως επιχείρημα. Η ευθύνη μετακινείται. Δεν είναι πια δική σου. Και όταν η ευθύνη φεύγει, η σκέψη ακολουθεί.
Από τη γνώση στη διαχείριση απαντήσεων
Σιγά σιγά, δεν μαθαίνουμε. Διαχειριζόμαστε απαντήσεις.
Δεν χτίζουμε κατανόηση. Χτίζουμε αποτελέσματα. Δεν επεξεργαζόμαστε ιδέες. Παράγουμε output.
Και αυτό φαίνεται παντού.
- Στην εκπαίδευση.
- Στη δουλειά.
- Στη δημιουργία.
- Στην καθημερινή σκέψη.
Η γνώση μετατρέπεται σε εργαλείο παραγωγικότητας, όχι κατανόησης.
Σημαντική διευκρίνιση
Αυτό δεν είναι επίθεση στο AI.
Το AI είναι εξαιρετικό εργαλείο. Αλλά κάθε εργαλείο αλλάζει τη συμπεριφορά μας. Όπως το Google άλλαξε τον τρόπο που ψάχνουμε, το AI αλλάζει τον τρόπο που σκεφτόμαστε πριν καν ψάξουμε.
Και αυτή η αλλαγή χρειάζεται επίγνωση.
Συμπέρασμα
Το AI δεν μας έκανε λιγότερο έξυπνους. Μας έκανε λιγότερο υπομονετικούς. Μας έδωσε απαντήσεις πριν προλάβουμε να διατυπώσουμε σωστά τις ερωτήσεις. Και αυτό δεν είναι μικρό πράγμα. Γιατί η σκέψη δεν ξεκινά από την απάντηση. Ξεκινά από την ερώτηση.
Στο επόμενο άρθρο, θα κάνουμε ένα βήμα πίσω για να δούμε καθαρά:
πού ακριβώς βρισκόμαστε σήμερα και τι πραγματικά είναι – και δεν είναι – αυτή η τεχνολογία.
Με την υπογραφή του Καφέ Ευάγγελου.
