Σημείωση προς τον αναγνώστη
Το άρθρο αυτό είναι το Μέρος 5 από μια σειρά 7 άρθρων που εξετάζουν πώς άλλαξε ο τρόπος με τον οποίο μαθαίνουμε, σκεφτόμαστε και εμπιστευόμαστε την πληροφορία.
Στο προηγούμενο μέρος μιλήσαμε για την εμπειρία της άμεσης απάντησης. Εδώ κάνουμε ένα απαραίτητο βήμα πίσω – όχι για να επιβραδύνουμε, αλλά για να καταλάβουμε πού βρισκόμαστε πραγματικά σήμερα.
Εισαγωγή
Η συζήτηση γύρω από την τεχνητή νοημοσύνη έχει ξεφύγει. Όχι επειδή η τεχνολογία προχώρησε πολύ γρήγορα, αλλά επειδή δεν βάλαμε ποτέ σαφή όρια στο τι ακριβώς συζητάμε.
- Άλλοι μιλούν για εργαλεία παραγωγικότητας.
- Άλλοι για αντικατάσταση επαγγελμάτων.
- Άλλοι για συνείδηση, φόβο και απώλεια ελέγχου.
Όλα αυτά συνυπάρχουν στον ίδιο διάλογο, σαν να αναφέρονται στο ίδιο πράγμα. Και όταν όλα μπαίνουν στο ίδιο καλάθι, καμία συζήτηση δεν είναι πραγματικά σοβαρή. Για να καταλάβουμε τι αλλάζει, πρέπει πρώτα να ξεκαθαρίσουμε σε ποιο επίπεδο βρισκόμαστε.
Η λέξη «νοημοσύνη» μάς παραπλανά
Ο όρος «τεχνητή νοημοσύνη» δεν περιγράφει κάτι ενιαίο. Και σίγουρα δεν περιγράφει κάτι ανθρώπινο. Περιγράφει ένα σύνολο εργαλείων με διαφορετικές δυνατότητες και διαφορετικούς περιορισμούς. Το πρόβλημα δεν είναι ότι η τεχνητή νοημοσύνη εξελίσσεται. Το πρόβλημα είναι ότι της αποδίδουμε ιδιότητες που δεν έχει. Και αυτό συμβαίνει επειδή δεν ξεχωρίζουμε τα επίπεδα.
Το πρώτο επίπεδο: εργαλεία με συγκεκριμένο σκοπό
Η τεχνητή νοημοσύνη που χρησιμοποιούμε σήμερα είναι εξαιρετικά καλή σε συγκεκριμένες εργασίες. Μπορεί να γράψει κείμενα, να αναλύσει δεδομένα, να δημιουργήσει εικόνες, να συνθέσει πληροφορία. Αυτό όμως είναι όλο. Δεν καταλαβαίνει το περιεχόμενο με ανθρώπινο τρόπο. Δεν έχει εμπειρία. Δεν έχει πρόθεση. Δεν έχει κρίση. Λειτουργεί μέσα σε σαφή όρια – και έξω από αυτά τα όρια δεν υπάρχει «σκέψη», μόνο αποτυχία.
Εδώ ακριβώς βρισκόμαστε σήμερα.
Γιατί μοιάζει πιο «έξυπνη» απ’ όσο είναι
Ο λόγος που αυτά τα εργαλεία μας εντυπωσιάζουν δεν είναι επειδή σκέφτονται. Είναι επειδή επικοινωνούν καλά.
Η γλώσσα είναι το πιο ισχυρό εργαλείο πειθούς που έχουμε. Όταν ένα σύστημα χρησιμοποιεί τη γλώσσα άψογα, αποκτά αυτόματα κύρος. Αλλά η ευχέρεια στη γλώσσα δεν είναι κατανόηση. Είναι μίμηση. Το εργαλείο δεν «ξέρει» τι λέει. Συνθέτει πιθανές απαντήσεις βασισμένο σε μοτίβα. Και όταν ξεχνάμε αυτό το σημείο, αρχίζουμε να του αποδίδουμε νοημοσύνη που δεν διαθέτει.
Το δεύτερο επίπεδο: αυτό που δεν έχουμε (ακόμα)
Υπάρχει η ιδέα μιας τεχνητής νοημοσύνης που μπορεί να σκέφτεται όπως ο άνθρωπος. Να μαθαίνει αυτόνομα. Να μεταφέρει γνώση από πεδίο σε πεδίο.
Αυτό δεν υπάρχει σήμερα. Υπάρχει ως ερευνητικός στόχος. Ως συζήτηση. Ως υπόθεση. Και όταν μιλάμε για τα σημερινά εργαλεία σαν να βρίσκονται ήδη εκεί, δημιουργούμε λάθος προσδοκίες – και λάθος φόβους.
Το τρίτο επίπεδο: ο φόβος που προηγείται της πραγματικότητας
Υπάρχει και ένα τρίτο επίπεδο συζήτησης, καθαρά θεωρητικό. Η ιδέα μιας υπερανθρώπινης νοημοσύνης που ξεπερνά τον άνθρωπο σε όλα.
Εδώ μπαίνουν σενάρια ελέγχου, ηθικής και επιβίωσης. Αυτές οι συζητήσεις δεν είναι άχρηστες. Αλλά δεν αφορούν το σήμερα. Όταν συγχέουμε το παρόν εργαλείο με ένα υποθετικό μέλλον, δεν καταλαβαίνουμε ούτε το ένα ούτε το άλλο.
Πού βρισκόμαστε πραγματικά σήμερα
Σήμερα βρισκόμαστε στο τέλος του πρώτου επιπέδου.
- Τα εργαλεία είναι εντυπωσιακά.
- Η ταχύτητα είναι πρωτόγνωρη.
- Η ευκολία είναι εθιστική.
Αλλά
- δεν υπάρχει κατανόηση.
- Δεν υπάρχει πρόθεση.
- Δεν υπάρχει ευθύνη.
Η ευθύνη παραμένει στον άνθρωπο. Και αυτό είναι το πιο κρίσιμο σημείο.
Το πραγματικό ρίσκο
Το πραγματικό ρίσκο δεν είναι ότι η τεχνητή νοημοσύνη θα «σκεφτεί». Είναι ότι εμείς θα σταματήσουμε να σκεφτόμαστε. Όχι επειδή αντικατασταθήκαμε, αλλά επειδή διευκολυνθήκαμε.
Όταν ένα εργαλείο μοιάζει παντογνώστης, είναι εύκολο να του αναθέσεις κρίση που δεν πρέπει να έχει.
Γιατί αυτό το πλαίσιο είναι απαραίτητο
Αν δεν ξεκαθαρίσουμε πού βρισκόμαστε, θα περιμένουμε πράγματα που δεν μπορούν να συμβούν, θα φοβηθούμε πράγματα που δεν υπάρχουν και θα χρησιμοποιήσουμε λάθος ένα εργαλείο που θα μπορούσε να είναι εξαιρετικά χρήσιμο.
Το πλαίσιο δεν περιορίζει την τεχνολογία. Προστατεύει τον άνθρωπο.
Συμπέρασμα
Η τεχνητή νοημοσύνη σήμερα δεν είναι μυαλό. Είναι καθρέφτης. Αν τη χρησιμοποιούμε άκριτα, θα μας επιστρέψει άκριτα αποτελέσματα. Αν τη χρησιμοποιούμε με σκέψη, μπορεί να γίνει το πιο ισχυρό εργαλείο που είχαμε ποτέ.
Στο επόμενο άρθρο περνάμε στο πιο πρακτικό και κρίσιμο σημείο όλης της σειράς:
δεν είναι ότι δεν ξέρουμε – είναι ότι δεν ξέρουμε να ρωτάμε.
Εκεί θα μιλήσουμε για ερωτήσεις, φίλτρα και νοοτροπία χρήσης. Όχι για prompts ως τεχνική, αλλά ως τρόπο σκέψης.
Με την υπογραφή του Καφέ Ευάγγελου.
