Η τεχνητή νοημοσύνη δεν είναι ούτε σωτήρας ούτε απειλή. Είναι καθρέφτης.
Θα μας δείξει πόσο πρόχειρα σκεφτόμαστε. Πόσο βαθιά καταλαβαίνουμε. Πόσο πρόθυμοι είμαστε να αναλάβουμε ευθύνη. Δεν ζούμε το τέλος της σκέψης. Ζούμε τη στιγμή που πρέπει να την υπερασπιστούμε συνειδητά. Το μέλλον δεν θα γραφτεί από αλγορίθμους. Θα γραφτεί από ανθρώπους που ξέρουν να ρωτούν, να αμφισβητούν και δεν φοβούνται να σκέφτονται.
Σε μια συζήτηση που είχα σε podcast με τον Δημήτρη Χατζημιχαιλίδη, ειπώθηκε κάτι απλό αλλά καθοριστικό: Δεν είναι ότι δεν ξέρουμε. Είναι ότι κάνουμε ερωτήσεις χωρίς φίλτρο και χωρίς σκέψη. Η φράση αυτή περιγράφει με ακρίβεια το πρόβλημα της εποχής. Και δεν αφορά μόνο το AI. Αφορά ολόκληρη τη σχέση μας με τη γνώση.
Η συζήτηση γύρω από την τεχνητή νοημοσύνη έχει ξεφύγει.
Όχι επειδή η τεχνολογία προχώρησε πολύ γρήγορα, αλλά επειδή δεν βάλαμε ποτέ σαφή όρια στο τι ακριβώς συζητάμε.
Την πρώτη φορά που χρησιμοποίησες ένα εργαλείο AI, πιθανότατα τη θυμάσαι.
Όχι γιατί ήταν δύσκολο.
Αλλά γιατί ήταν ανησυχητικά εύκολο.
Έγραψες μια ερώτηση και πήρες απάντηση. Όχι λίστα αποτελεσμάτων. Όχι διαφορετικές πηγές. Όχι επιλογές. Ένα έτοιμο, δομημένο κείμενο. Με αρχή, μέση και τέλος.
Και κάπου εκεί, χωρίς να το συνειδητοποιήσεις, άλλαξε κάτι θεμελιώδες.
Τα social media δεν δημιουργήθηκαν για να μεταφέρουν γνώση. Δημιουργήθηκαν για να κρατούν την προσοχή. Αυτό από μόνο του δεν είναι πρόβλημα. Το πρόβλημα ξεκινά όταν η προσοχή γίνεται το βασικό κριτήριο αξίας. Όταν κάτι δεν αξιολογείται με βάση το αν είναι σωστό ή ουσιαστικό, αλλά με βάση το αν «τραβάει». Κάπου εκεί, η σχέση μας με τη γνώση αλλάζει για πρώτη φορά ουσιαστικά.
Όταν εμφανίστηκε το internet, δεν άλλαξε απλώς η ταχύτητα με την οποία βρίσκαμε πληροφορίες. Άλλαξε η ίδια μας η σχέση με τη γνώση.
Ξαφνικά, η πληροφορία δεν ήταν δεμένη με έναν συγκεκριμένο χώρο ή χρόνο. Δεν χρειαζόταν να πας κάπου. Ήταν ήδη εκεί. Διαθέσιμη. Ανοιχτή. Και λίγο αργότερα, με την εμφάνιση του Google, αυτή η πρόσβαση έγινε σχεδόν απόλυτη.
Κι όμως, παρά αυτή τη ριζική αλλαγή, κάτι ουσιαστικό παρέμενε ίδιο: η γνώση εξακολουθούσε να απαιτεί σκέψη.
Υπήρξε μια εποχή που η γνώση δεν ήταν άμεση. Όχι γιατί οι πληροφορίες ήταν σπάνιες, αλλά γιατί δεν υπήρχε συντόμευση. Αν ήθελες να μάθεις κάτι, έπρεπε να το κυνηγήσεις. Να αφιερώσεις χρόνο. Όχι λεπτά, αλλά ώρες - και πολλές φορές μέρες.
Η πληροφορία δεν εμφανιζόταν μπροστά σου. Την αναζητούσες. Και αυτή η αναζήτηση δεν ήταν απλώς μια τεχνική διαδικασία. Ήταν άσκηση σκέψης.