Σημείωση προς τον αναγνώστη
Το άρθρο αυτό είναι το Μέρος 6 από μια σειρά 7 άρθρων για τη μετάβαση από την αναζήτηση γνώσης στην εποχή της άμεσης απάντησης.
Στα προηγούμενα μέρη είδαμε πώς αλλάξαμε τρόπο μάθησης, πώς παραιτηθήκαμε σταδιακά από τη σκέψη και πώς η τεχνητή νοημοσύνη επιτάχυνε αυτή τη μετατόπιση.
Εδώ φτάνουμε στον πυρήνα: την ερώτηση.
Εισαγωγή
Σε μια συζήτηση που είχα σε podcast το Epixeirin με τον Δημήτρη Χατζημιχαιλίδη ( Μπορείτε να το δείτε εδώ ), ειπώθηκε κάτι απλό αλλά καθοριστικό:
Δεν είναι ότι δεν ξέρουμε.
Είναι ότι κάνουμε ερωτήσεις χωρίς φίλτρο και χωρίς σκέψη.
Η φράση αυτή περιγράφει με ακρίβεια το πρόβλημα της εποχής. Και δεν αφορά μόνο το AI. Αφορά ολόκληρη τη σχέση μας με τη γνώση.
Η ερώτηση ήταν πάντα το δύσκολο κομμάτι
Πριν από το internet, πριν από το Google, πριν από το AI, η ερώτηση ήταν πάντα πιο δύσκολη από την απάντηση.
Για να ρωτήσεις σωστά, έπρεπε:
- να έχεις ένα ελάχιστο πλαίσιο,
- να ξέρεις τι δεν ξέρεις,
- να αποδεχτείς την αβεβαιότητα.
Η ερώτηση απαιτούσε σκέψη. Και η σκέψη απαιτούσε χρόνο.
Τι άλλαξε στην εποχή της άμεσης απάντησης
Σήμερα, η απάντηση έρχεται τόσο γρήγορα που δεν προλαβαίνει να διαμορφωθεί σωστή ερώτηση.
Ρωτάμε:
- «βρες αυτό»
- «τι έγινε τότε»
- «πες μου για…»
Χωρίς στόχο. Χωρίς πλαίσιο. Χωρίς πρόθεση.
Και επειδή το AI απαντά πάντα με σιγουριά, δεν αντιλαμβανόμαστε πόσο ασαφές ήταν αυτό που ρωτήσαμε.
Το AI δεν διορθώνει την ερώτηση – την ακολουθεί
Εδώ βρίσκεται το πιο κρίσιμο σημείο:
Το AI δεν σκέφτεται αντί για εμάς.
Σκέφτεται μέσα στα όρια της ερώτησης που του δώσαμε.
- Αν η ερώτηση είναι γενική → η απάντηση θα είναι γενική
- Αν η ερώτηση είναι θολή → η απάντηση θα είναι θολή
- Αν η ερώτηση είναι λάθος → η απάντηση μπορεί να είναι πειστικά λάθος
Και αν δεν έχεις εσωτερικό φίλτρο, δεν μπορείς να καταλάβεις τη διαφορά.
Γιατί το λάθος περνά απαρατήρητο
Όταν η απάντηση είναι καλογραμμένη, δομημένη και ήρεμη, μοιάζει σωστή. Αλλά η γλωσσική αρτιότητα δεν είναι εγγύηση αλήθειας.
Αν δεν ξέρεις:
- τι να αμφισβητήσεις,
- τι να συγκρίνεις,
- τι να ελέγξεις,
τότε δεν έχεις τρόπο να εντοπίσεις το λάθος. Όχι επειδή δεν είσαι ικανός. Αλλά επειδή παραιτήθηκες από τη διαδικασία της σκέψης.
Prompting δεν είναι τεχνική. Είναι στάση.
Το μεγαλύτερο λάθος σήμερα είναι ότι το prompting παρουσιάζεται σαν κόλπο.
Σαν λίστα οδηγιών.
Σαν “σωστές λέξεις”.
Αυτό είναι επιφανειακό.
Το πραγματικό prompting είναι:
- να ξέρεις τι ζητάς,
- να ξέρεις γιατί το ζητάς,
- να ξέρεις τι θα κάνεις με την απάντηση.
Αν δεν έχεις αυτά, καμία τεχνική δεν θα σε σώσει.
Η ερώτηση ως φίλτρο σκέψης
Μια καλή ερώτηση δεν ζητά απλώς πληροφορία.
Ζητά πλαίσιο.
Δεν λέει:
«Τι έγινε;»
Λέει:
«Με βάση αυτό, υπό αυτές τις συνθήκες, με αυτόν τον στόχο – τι έχει σημασία;»
Αυτού του τύπου οι ερωτήσεις:
- εκπαιδεύουν το AI,
- αλλά κυρίως εκπαιδεύουν εσένα.
Γιατί αυτό αφορά και τις επόμενες γενιές
Αν τα παιδιά μάθουν ότι:
- η απάντηση έρχεται χωρίς κόπο,
- η ερώτηση δεν χρειάζεται σκέψη,
- και το λάθος δεν έχει κόστος,
τότε δεν θα μάθουν ποτέ να ξεχωρίζουν γνώση από πληροφορία.
Και τότε δεν θα χαθεί απλώς η ιστορία. Θα χαθεί η ικανότητα κατανόησης της πραγματικότητας.
Το AI ως καθρέφτης, όχι ως δάσκαλος
Το AI δεν είναι ο δάσκαλος. Είναι ο καθρέφτης της σκέψης μας. Αν του δώσεις πρόχειρη σκέψη, θα σου επιστρέψει πρόχειρο αποτέλεσμα. Αν του δώσεις δομημένη σκέψη, μπορεί να απογειώσει αυτό που ήδη έχεις. Η ποιότητα της απάντησης είναι αντανάκλαση της ποιότητας της ερώτησης.
Συμπέρασμα
Το πρόβλημα της εποχής δεν είναι η τεχνητή νοημοσύνη. Είναι η απώλεια της εσωτερικής διαδικασίας σκέψης. Δεν χρειαζόμαστε καλύτερα εργαλεία. Χρειαζόμαστε καλύτερες ερωτήσεις. Γιατί όποιος δεν ξέρει να ρωτά, θα πιστεύει όποια απάντηση του δοθεί.
Στο τελευταίο άρθρο της σειράς, κλείνουμε τον κύκλο:
πού πάμε από εδώ και πέρα – και τι σημαίνει αυτό για την εκπαίδευση, τη δουλειά και την ευθύνη μας ως άνθρωποι.
Με την υπογραφή του Καφέ Ευάγγελου.
